Cineuropa > Συνεντεύξεις > Γιώργος Λάνθιμος

Menu.png

Γιώργος Λάνθιμος

 

Συνέντευξη Τύπου

75ο Φεστιβάλ Βενετίας

Ο Έλληνας σκηνοθέτης αναφέρεται

στη σημασία που έχει για τον ίδιο

να απεικονίζει τους χαρακτήρες του ως αληθινούς και πολύπλοκους ανθρώπους. Μαζί του οι πρωταγωνίστριες Κόλμαν και Στόουν σε μια αποκαλυπτική συνέντευξη Τύπου.

Γιώργο, δεδομένου ότι αυτή ήταν η πρώτη φορά που σενάριο ταινίας σου δεν ξεκινάει από τον τακτικό συνεργάτη σου Ευθύμη Φιλίππου, τι ήταν αυτό που σε τράβηξε αρχικά σε αυτή την ιστορία;

 

Γιώργος Λάνθιμος: Ενδιαφέρθηκα αμέσως για την ταινία όταν ήρθα για πρώτη φορά σε επαφή με την ιστορία μέσα από ένα πρωτότυπο σενάριο και γνώρισα αυτούς τους τρεις γυναικείους χαρακτήρες, που συμβαίνει να είναι αληθινά πρόσωπα. Αμέσως ένιωσα ότι από μόνη της η ίδια η ιστορία είχε εξαιρετικό ενδιαφέρον. Όμως, ταυτόχρονα, το γεγονός ότι θα είχαμε την ευκαιρία να δημιουργήσουμε τρεις πολύπλοκους γυναικείους χαρακτήρες σε μια ταινία, κάτι που είναι σπάνιο, μου τράβηξε αμέσως το ενδιαφέρον να εξερευνήσω αυτή την ιστορία. Μου άρεσε, επίσης, ότι ήταν μια ταινία εποχής και δεν είχα κάνει κάτι τέτοιο μέχρι τότε - δημιουργεί ένα είδος απόστασης που σου επιτρέπει να δεις τα πράγματα πιο καθαρά. Το γεγονός ότι το σενάριο δεν ήταν κάτι που δημιούργησα εξαρχής εγώ, δεν έκανε, στην πραγματικότητα, μεγάλη διαφορά ως προς τη διαδικασία, αφού εργαζόμασταν επάνω σε αυτή την ταινία για εννέα χρόνια μέχρι τελικά να καταφέρουμε να τη γυρίσουμε. Υπήρξαν στην πορεία διάφορες εκδοχές, με διαφορετικούς προσανατολισμούς. Αλλά πάντοτε ξέραμε ότι θέλαμε να εστιάσουμε στις τρεις γυναίκες και μέσα από αυτές εκφράσαμε τα θέματα που θέλαμε να εξερευνήσουμε.

 

Έμα, παίζεις τον ρόλο μιας γυναίκας που δεν μιλάει πολύ και οι εκφράσεις σου είναι πολύ σημαντικές στην ταινία. Πώς ένιωσες που υποδύθηκες έναν τέτοιου είδους ρόλο;

 

Έμα Στόουν: Το λάτρεψα. Στην αρχή των γυρισμάτων δεν καταλάβαινα πλήρως τι έπρεπε να κάνω. Άρχισα, όμως, να καταλαβαίνω περισσότερα από τον τρόπο που ο Γιώργος έκανε τα γυρίσματα, όπου υπήρχε περισσότερο σιωπή και παρατήρηση από ό,τι περίμενα. Φανταστικό, θα μπορούσα να παίξω σε ολόκληρη ταινία χωρίς να πω λέξη και απλώς να το κάνω. Σίγουρα και πολλοί άλλοι θα χαίρονταν, μιας και θα σταματούσα να μιλάω.

 

Οι γυναίκες με πολύπλοκο χαρακτήρα καταλαμβάνουν μεγάλο μέρος αυτής της ταινίας. Θα μπορούσατε να μας πείτε πώς βλέπετε αυτές τις γυναίκες, την πολιτική της σεξουαλικότητας που ενυπάρχει εδώ και τις προκλήσεις που έθεσε ο ρόλος για καθεμία από εσάς;

 

Ολίβια Κόλμαν: Λοιπόν, ήταν χαρά μου να παίξω τη Βασίλισσα Άννα. Νιώθει τα πάντα. Έχει αυτό το ατελείωτο, αδιάκοπο, παιδικό πράγμα. Έχει αυτό το έλλειμμα αυτοπεποίθησης και δεν ξέρει αν γενικά κάποιος την αγαπάει ή όχι και, γι' αυτό, η ψυχική της κατάσταση είναι ασταθής. Έχει, επίσης, πολύ μεγάλη εξουσία στα χέρια της και πολύ χρόνο. Με όρους πολιτικής της σεξουαλικότητας, θα λέγαμε ότι έχει υπάρξει αρκετή από αυτή, κι αυτό είναι καλό. Είναι κάτι διαχρονικό. Υποθέτω ότι πάντοτε θα συμβαίνει κάτι τέτοιο. Θεωρείτε ότι εμείς επινοήσαμε το σεξ, αλλά δεν το κάναμε εμείς. Συμβαίνει εδώ και αρκετό καιρό. Και ήταν απίστευτα ευχάριστο να κάνεις σεξ με την Έμα Στόουν.

ΕΣ: Ήταν πραγματικά ευχάριστο να κάνει κάποιος σεξ μαζί σου, επίσης. Ο δικός μου χαρακτήρας έχει περάσει πολλά, είναι μια γυναίκα που επιβιώνει. Λάτρεψα κάθε στοιχείο της. Όσον αφορά τις προκλήσεις που συνάντησα, αυτές είχαν να κάνουν με το γεγονός ότι ήμουν η μόνη Αμερικανίδα στο καστ. Ήταν λίγο αγχωτικό αυτό, γιατί προσπαθούσα να διασφαλίσω ότι η προφορά μου θα έβγαζε νόημα και δεν θα ακουγόμουν σαν η βραχνή Αμερικανίδα ανάμεσα στους υπολοίπους. Και οι κορσέδες ήταν, επίσης, μια πρόκληση, μόνο και μόνο επειδή όλη τη μέρα δεν μπορείς να αναπνεύσεις. Σε σχέση με τον ρόλο, το ευχαριστήθηκα.

 

Αυτός είναι ένας κόσμος γυναικών. Όμως, πώς εξισορροπήσατε αυτόν τον κόσμο με την Ιστορία; Σε τελική ανάλυση, η Άννα ήταν βασίλισσα και κάθε επιλογή που έκανε είχε συνέπειες για την Ιστορία. Πώς βρήκατε τη λεπτή γραμμή που χωρίζει τον ιστορικό από τον προσωπικό κόσμο;

 

ΓΛ: Νομίζω ότι ήταν πολύ ξεκάθαρο από την αρχή ότι θέλαμε να εστιάσουμε αρκετά στις τρεις γυναίκες. Οτιδήποτε μάθατε για την πολιτική, τον πόλεμο, τις αποφάσεις είναι ιδωμένο μέσα από αυτές. Προσπαθήσαμε, επίσης, να το απλοποιήσουμε, ώστε να μη χρειάζεται να πάτε σε βάθος για να καταλάβετε κάποια πράγματα. Το πιο σημαντικό ήταν να γίνει κατανοητό πώς αυτοί οι πολύ λίγοι άνθρωποι, ανάλογα με τις απόψεις και τη διάθεση που είχαν κατά τη διάρκεια της ημέρας, πήραν αποφάσεις που επηρέασαν τη ζωή εκατομμυρίων ανθρώπων. Αυτό που θέλαμε να εξερευνήσουμε ήταν κάτι καθολικό και διαχρονικό. Έτσι, ήταν σχετικά εύκολο να εστιάσουμε στα ζητήματα που είχαν σημασία για την ταινία και την ιστορία που θέλαμε να αφηγηθούμε.

 

Το φιλμ είναι τόσο κομψό, αν και δημιουργεί μια παραμόρφωση σε ό,τι συμβαίνει τόσο μέσα όσο και έξω από το παλάτι. Εμπνευστήκατε από την «Αυτοπροσωπογραφία σε κυρτό κάτοπτρο» του Παρμιτζανίνο;

 

ΓΛ: Ο τρόπος που κινηματογραφείς κάτι εξαρτάται πρώτιστα από το προσωπικό σου γούστο, τις απόψεις σου και από το πώς αισθάνεσαι ότι κάτι είναι σωστό. Είναι ενστικτώδες. Πειραματιζόμουν με τους ευρυγώνιους φακούς στις τελευταίες μου ταινίες. Υποθέτω ότι ένιωσα πως σε αυτή την ταινία θα ταίριαζε να πάω περισσότερο στα άκρα, πιθανότατα για τους λόγους που μόλις επισημάνατε. Ήταν σημαντικό να δείξω την αντίφαση, σε οπτικό επίπεδο επίσης, ανάμεσα σε μοναχικούς ανθρώπους και σε τεράστιους χώρους - αυτούς τους λίγους ανθρώπους να παίρνουν αποφάσεις που επηρεάζουν εκατομμύρια ζωές. Έτσι, αυτή η παραμορφωμένη εικόνα του μικρού ανθρώπου μέσα σε μεγάλους χώρους έμοιαζε σωστή για αυτή την ταινία. Φαντάζομαι ότι δεν είναι συνηθισμένο να βλέπει κάποιος ταινίες εποχής να γυρίζονται με αυτόν τον τρόπο, όμως φαίνεται να ταιριάζει και με κάτι εποχής, αφού, όπως σημειώσατε, υπάρχουν πίνακες από προηγούμενους αιώνες με παραμορφωμένους χώρους από κυρτούς καθρέφτες. Έμοιαζε, έτσι, να είναι ταυτόχρονα σύγχρονο και να ταιριάζει με την τότε εποχή.

 

Σας έχω ξανακάνει αυτή την ερώτηση: Θα επιθυμούσατε να επιστρέψετε στην Ελλάδα για να γυρίσετε κάποια ταινία; Επίσης, γνωρίζω πως δεν σας αρέσουν οι συγκρίσεις, αλλά μπορείτε να συγκρίνετε το να δουλεύει ένας σκηνοθέτης σε μια ξένη χώρα με το να δουλεύει στην Ελλάδα;

 

ΓΛ: Η απάντηση αλλάζει από φεστιβάλ σε φεστιβάλ και από ταινία σε ταινία. Αν βρω κάποια ιστορία που θέλω να διηγηθώ και που πρέπει να είναι στην ελληνική γλώσσα ή να εκτυλίσσεται στο ελληνικό τοπίο, θα χαρώ να επιστρέψω και να κάνω μια ταινία εκεί. Τώρα, σχετικά με τη σύγκριση: Οσο περισσότερο δουλεύω εκτός Ελλάδας, τόσο πιο πολύ αισθάνομαι Έλληνας. Άνθρωποι με διαφορετικές κουλτούρες και διαφορετικές νοοτροπίες δουλεύουν με διαφορετικό τρόπο. Εγώ είμαι κάπως ιδιαίτερη περίπτωση, γιατί ξεκινήσαμε να κάνουμε ταινίες στην Ελλάδα βασιζόμενοι στη φιλία και τη γενναιοδωρία των ανθρώπων γύρω μας, που θέλουν να κάνουν κάποια πράγματα για τη χαρά που αντλούν από αυτά. Δουλεύουν χωρίς χρήματα ή για πολύ λίγα και μας δάνειζαν ρούχα, αυτοκίνητα και σπίτια. Υπάρχει μεγάλη απόσταση από κάτι τέτοιο μέχρι το γύρισμα μιας βρετανικής ταινίας εποχής στο Λονδίνο. Δεν λέω ότι ο καλύτερος τρόπος να κάνει κάποιος ταινίες βρίσκεται στην Ελλάδα, αλλά κάποια από τα πράγματα που έμαθα για το γύρισμα ταινιών εκεί μου ήταν δύσκολο να τα κρατήσω σε περιβάλλοντα πολύ περισσότερο δομημένα και επαγγελματικά, όπου δυσκολεύομαι να βρω αυθορμητισμό και γενναιοδωρία. Αλλά, ναι, έχω την εμπειρία δύο ακραία διαφορετικών πλαισίων. Δεν έχει νόημα για μένα να εργάζομαι με τον ίδιο τρόπο όπως ξεκίνησα. Τώρα έχω περισσότερα μέσα για να κάνω τις ταινίες που θέλω να κάνω, γι’ αυτό δουλεύω εκτός Ελλάδας, και σχεδιάζω να συνεχίσω να το κάνω, για την ώρα.

 

Ο σχεδιασμός της παραγωγής της ταινίας είναι εκπληκτικός. Θα μπορούσατε να πείτε δυο λόγια για τη συνεργασία σας με τη Φιόνα Κρόμπι;

 

ΓΛ: Λοιπόν, χρησιμοποιήσαμε ως επί το πλείστον πραγματικές τοποθεσίες. Αυτό που προσπαθήσαμε να κάνουμε ήταν να βγάλουμε έξω τα περισσότερα πράγματα, γιατί αυτά τα μέρη είναι γεμάτα από πράγματα που προέρχονται από διάφορες ιστορικές περιόδους και φαίνονταν ως κάτι πολύ βαρύ. Ένας άλλος λόγος ήταν ότι θέλαμε να εστιάσουμε στις τρεις αυτές γυναίκες και να βάλουμε όλα τα άλλα στοιχεία της ταινίας να συνδράμουν σε αυτό. Κάνοντας τους χώρους να μοιάζουν άδειοι, μπορέσαμε να πετύχουμε τον στόχο μας. Η ταινία είναι αρκετά περιορισμένη, αφού εκτυλίσσεται σε λίγους μόνο χώρους. Τους κινηματογραφήσαμε με έναν τρόπο που δημιουργεί μια αντίφαση και ενισχύει την αίσθηση κλειστοφοβίας.

 

Λέγονται πολλά για τις γυναίκες ως θύματα σε αυτή την ταινία. Θα σε πείραζε αν κάποιος την έβλεπε ως έναν αναστοχασμό επάνω στο κίνημα #ΜeΤoo;

 

ΓΛ: Φυσικά και δεν με πειράζει. Όμως, δεν μπορούμε να ισχυριστούμε κάτι τέτοιο. Η προεργασία για την ταινία είχε ξεκινήσει πολλά χρόνια πριν. Η θετική πλευρά αυτής της ταινίας είναι ότι εστιάζει σε τρεις γυναικείους χαρακτήρες, κάτι που είναι σπάνιο. Αλλά προσπαθήσαμε να τις περιγράψουμε ως ανθρώπους. Επειδή τις περισσότερες φορές, λόγω του κυρίαρχου στο σινεμά ανδρικού βλέμματος, οι γυναίκες απεικονίζονται ως νοικοκυρές, φιλενάδες και αντικείμενα του πόθου. Προσπαθήσαμε, έτσι, ως μικρή συμβολή, να τις δείξουμε όπως είναι, περίπλοκες, καταπληκτικές και τρομακτικές, όπως κάθε άνθρωπος δηλαδή.

 

Γνωρίζω ότι δεν σας αρέσει να αναλύετε και να εξηγείτε τις ταινίες σας, αλλά θα ήθελα να ρωτήσω: Τι θέλατε να κάνετε με την τελευταία εικόνα, όταν η Έμα Στόουν μπερδεύεται με τα κουνέλια; Υπάρχει κάτι εκεί μεταξύ ζώων και ανθρώπων;

 

ΓΛ: Υπάρχει κάτι μεταξύ ζώων και ανθρώπων, προφανώς. Δεν ξέρω τι είναι αυτό. Φαντάζομαι είμαι γενικά... Δεν ξέρω αν απαντά στην ερώτησή σας, αλλά αυτό που με ενδιαφέρει σε σχέση με τα ζώα είναι ότι θεωρώ πως έχουμε πολύ περίεργες σχέσεις με αυτά. Υπάρχουν εκείνα που κάνουμε φίλους μας, που τα αγαπάμε. Μετά υπάρχουν αυτά που τα σκοτώνουμε για να τα φάμε. Εκείνα που σκοτώνουμε σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο και όχι σε κάποια άλλη. Κάποια που σκοτώνουμε σε κάποιες χώρες και άλλα που δεν τα σκοτώνουμε. Έχουμε μια περίεργη, μπερδεμένη σχέση μαζί τους και με ενδιαφέρει να τα βλέπω να αλληλεπιδρούν με εμάς.  

 

Η σχέση ανάμεσα στον χαρακτήρα της Έμα και της Ολίβια είναι τόσο εκρηκτική, και μάλιστα με κεραυνοβόλο τρόπο. Πώς χτίσατε αυτήν τη σχέση και τη δυναμική μέσα στην ταινία;

 

ΟΚ: Δεν το κάναμε εμείς, οι συγγραφείς του σεναρίου το έκαναν. Εμείς κάναμε αυτό που έλεγε το σενάριο και αυτό που μας έλεγε ο Γιώργος να κάνουμε.

 

ΕΣ: Επίσης, είχαμε μια διαδικασία τριών εβδομάδων με πρόβες πριν αρχίσουμε τα γυρίσματα, οι οποίες δεν ήταν οι παραδοσιακές πρόβες. Ήταν όλοι εκεί, ο Γιώργος ήταν εκεί και όλο το καστ ήταν εκεί μαζί και κάναμε ένα σωρό τρελά πράγματα. Έτσι, δεν είχαμε αμηχανία ο ένας μπροστά στον άλλον, μπορούσαμε να εμπιστευθούμε ο ένας τον άλλον. Νομίζω ότι, μέχρι να αρχίσουμε τα γυρίσματα, είχαμε όλοι νιώσει πολύ κοντά και πολύ άνετα. Έτσι, όταν χρειάστηκε να κάνω σεξ με την Ολίβια, ήταν πολύ άνετα, γιατί ήμασταν πολύ καλές φίλες.

 

ΟΚ: Ένα φυσικό επόμενο βήμα.